Wie regelmatig door de Hortus wandelt, valt het misschien wel op. Wij werken in de Hortus met de seizoenen mee. Niet alleen in wat we planten en snoeien, maar ook in hoe we de bodem voeden en beschermen. Mulchen speelt daarin een belangrijke rol. Het is een eenvoudige, natuurlijke manier om de kringloop van plantenresten te sluiten én de bodem gezond te houden. Het past perfect bij hoe wij met de natuur meebewegen.
Wat is mulchen?
Mulchen betekent dat je de bodem bedekt met organisch materiaal, zoals bladeren, plantenresten of houtsnippers. Die laag beschermt de grond tegen uitdroging, het reguleert de vochthuishouding, onderdrukt onkruid en beschermt tegen vorst. Bovendien is het een schuilplaats voor kleine beestjes. In de Hortus mulchen we het hele jaar door — steeds met het materiaal dat het seizoen ons geeft.
Voorjaar: afgestorven plantenresten als startpunt
In het voorjaar mulchen we met afgestorven plantenresten, overgebleven van de bloei van het vorige seizoen. Deze plantenresten zijn in eerste instantie een schuilplaats voor veel insecten om te overwinteren. Daarom laten we het, afhankelijk van het weer, tot ongeveer eind maart liggen. Pas als alle insecten zijn uitgevlogen en gekropen, gaan we snoeien en er mulch van maken. Wat weer een nieuwe schuilplek voor insecten biedt. Daarnaast vormen de stengels en bladeren van de afgestorven resten een luchtige, voedzame laag, die jonge scheuten beschermt en vocht vast houdt. Wat in de winter zijn functie heeft gehad als bescherming, wordt nu opnieuw ingezet om de bodem te voeden. Zo maken we ruimte voor nieuwe groei, zonder de grond bloot te laten liggen.
Zomer: uitgetrokken onkruid krijgt een tweede leven
In de zomer groeit alles hard — ook het onkruid. Wat we uittrekken, gooien we niet weg. Zodra het materiaal is verwelkt (zodat het niet opnieuw gaat wortelen), gebruiken we het als mulch tussen de planten. Het is een snelle, circulaire manier om de bodem te bedekken én tegelijk de groei van nieuw onkruid te remmen. Een uitzondering hierop is woekerend wortelonkruid (zoals kweekgras). Dat doen we wel weg.
Herfst: gevallen blad als natuurlijke deken
De herfst levert misschien wel het mooiste mulchmateriaal: gevallen blad. Blad vormt een zachte, isolerende laag die het bodemleven activeert. Wormen, pissebedden en micro-organismen breken het langzaam af tot humus. Zo ontstaat een rijke, luchtige bodemstructuur waar planten in het voorjaar direct van profiteren. Die laag mag echter niet té dik worden, omdat dan de kans bestaat dat het een dikke aangekoekte laag wordt die een verstikkend effect kan hebben op planten. Maar een paar centimeter is helemaal prima.
Winter: gehakseld snoeimateriaal als warm dekentje
Sinds kort beschikt de Hortus over een eigen hakselaar, geschonken door een van onze vrijwilligers. Dankzij deze aanwinst kunnen we snoeihout direct verwerken en hergebruiken in de tuin. Het apparaat wordt intensief gebruikt en levert prachtig fijn materiaal op — ideaal als wintermulch.
In de winter hakselen we gesnoeide takken en verspreiden we het materiaal op plekken waar de bodem nog niet volledig bedekt is. Denk aan:
- plekken waar recent een plant is verwijderd
- borders met jonge aanplant die nog moet uitgroeien
- open stukken waar de bodem anders onbeschermd blijft
Het gehakselde materiaal vormt een stevig, isolerend laagje: een fijn winterdekentje dat de bodem beschermt tegen kou en uitdroging.
Waarom mulchen zo belangrijk is
Mulchen is meer dan een praktische tuinmethode. Het is een manier van werken die past bij de filosofie van de Hortus:
- We sluiten de kringloop: alles wat groeit, keert terug naar de bodem.
- We voeden het bodemleven, dat op zijn beurt de planten voedt.
- We beschermen de bodem tegen erosie, uitdroging en temperatuurschommelingen.
- We verminderen afval: bijna niets hoeft de tuin uit.
Door het hele jaar door te mulchen, blijft de bodem actief, levendig en veerkrachtig — precies wat een natuurlijke tuin nodig heeft.
Door het hele jaar door te mulchen, zorgen we ervoor dat de bodem nooit onbeschermd achterblijft. Dat komt niet alleen de planten ten goede, maar ook insecten, schimmels en micro-organismen die samen zorgen voor een veerkrachtig ecosysteem.
Mulchen is daarmee misschien wel één van de meest simpele én meest effectieve manieren om duurzaam te tuinieren. In de Hortus Nijmegen is het inmiddels een vanzelfsprekend onderdeel van ons dagelijkse tuinwerk.
