Een wereld van vuur, droogte en bijzondere planten
Alsof je een stukje van de andere kant van de wereld binnenstapt. In deze border groeien planten uit Australië en, in mindere mate, Nieuw-Zeeland. Hun opvallende bloemen, geurige bladeren en bijzondere groeivormen verraden dat ze zijn aangepast aan heel andere omstandigheden dan we in Nederland kennen.
Kenmerken
De meeste planten in deze tuin zijn afkomstig uit het zuidwesten en zuidoosten van Australië. Deze gebieden hebben een mediterraan klimaat: hete, droge zomers en zachte, regenrijke winters.
Daarom staan veel van deze planten in potten. Zo kunnen ze tijdens de winter vorstvrij in de kas overwinteren en in het voorjaar weer naar buiten.
Australische planten groeien van nature op extreem voedselarme bodems. Waar veel tuinplanten profiteren van extra mest, geldt voor deze soorten juist het tegenovergestelde. Een teveel aan stikstof, fosfaat of kalk kan schadelijk zijn en zelfs dodelijk. Daarom groeien ze hier in arme, lemige zandgrond die regenwater snel afvoert.
Ook natte voeten verdragen ze slecht. Blijft de grond te lang nat, dan krijgen de wortels te weinig zuurstof en kunnen ze gaan rotten. Tijdens droge zomers krijgen de planten daarom regelmatig een beetje water, bij voorkeur regenwater. Het Nijmeegse kraanwater bevat namelijk relatief veel kalk.
Leven met vuur
Veel Australische planten zijn aangepast aan een landschap waar natuurbranden regelmatig voorkomen. Sterker nog: sommige soorten ontkiemen pas nadat een bosbrand is geweest.
De hitte van het vuur of stoffen uit de rook zorgen ervoor dat zaden uit hun rusttoestand ontwaken. Bij het opkweken van deze planten wordt dat proces nagebootst met een warmte- of rookbehandeling.
Het kweken van Australische planten vraagt daarom veel geduld. De zaden kiemen vaak slecht en jonge planten zijn gevoelig voor slakken, wortelschimmels en te natte grond. Hebben ze eenmaal hun eerste winter overleefd, dan kunnen sommige soorten juist verrassend snel groeien.
Bossen van Australië
Eucalyptussen (Eucalyptus)
Met ruim 700 soorten vormen eucalyptussen een van de grootste boomgeslachten ter wereld. Ze zijn gemakkelijk te herkennen aan hun blauwgroene, geurige bladeren, die rijk zijn aan etherische oliën. Deze bladeren vormen het hoofdvoedsel van de koala.
Door hun snelle groei worden eucalyptussen tegenwoordig wereldwijd aangeplant, onder andere in landen rond de Middellandse Zee. Sommige soorten blijken verrassend winterhard en groeien ook in Nederland uit tot indrukwekkende bomen.
Acacia’s (Acacia)
Australië telt bijna 1.000 soorten acacia’s. Ze groeien in zeer uiteenlopende landschappen, van droge woestijnen tot vochtige bossen.
De naam zorgt vaak voor verwarring. De boom die wij in Nederland meestal “acacia” noemen, is eigenlijk de valse acacia (Robinia pseudoacacia), afkomstig uit Noord-Amerika. Echte acacia’s zijn nauw verwant aan mimosa’s en herken je aan hun gele of witte pluizige bloeiwijzen.
Uitgelichte soort
Acacia: bladeren die eigenlijk geen bladeren zijn
Kijk eens goed naar de verschillende acacia’s in deze tuin. Sommige hebben fijne, geveerde bladeren, terwijl andere juist lange, smalle “bladeren” lijken te hebben.
Bij vrijwel alle acacia’s verschijnen na het kiemen eerst de fijnverdeelde jeugdbladeren. Naarmate de plant ouder wordt, veranderen deze bij veel soorten in zogenoemde phyllodiën.
Dat zijn geen echte bladeren, maar verbrede bladstelen die de functie van een blad hebben overgenomen. Ze verdampen minder water en vormen waarschijnlijk een aanpassing aan het droge Australische klimaat.
Bij sommige soorten zijn beide vormen tegelijkertijd aan één plant te zien, waardoor je als het ware de ontwikkeling van de plant kunt volgen.
Uitgelichte bloei
Lampenpoetsers en Banksia’s
Veel bezoekers herkennen direct de opvallende bloeiwijzen van de lampenpoetsers (Callistemon). Minder bekend is dat ook Banksia’s vergelijkbare bloeiwijzen hebben, terwijl ze helemaal niet nauw verwant zijn.
Dit is een prachtig voorbeeld van convergente evolutie: planten uit verschillende families “ontwikkelen” onafhankelijk van elkaar vergelijkbare oplossingen voor hetzelfde probleem.
In Australië worden bloemen vooral bestoven door nectar-etende vogels, honingeters, insecten en soms zelfs kleine buideldieren. Grote, felgekleurde bloeiwijzen trekken deze bestuivers van grote afstand aan.
Hoewel een bloeiende Callistemon en een Banksia op elkaar lijken, verschillen ze sterk in bouw. Bij de lampenpoetsers zorgen vooral de lange, kleurrijke meeldraden voor het opvallende uiterlijk. Bij de Banksia’s zijn het juist honderden individuele bloemetjes met hun karakteristieke pollen-presenters (soort stampers) die samen de indrukwekkende bloeiwijze vormen.
Nieuw-Zeeland
Nieuw-Zeeland kent een heel andere plantengroei dan Australië. Door miljoenen jaren van geografische isolatie ontstonden er talloze plantensoorten die nergens anders ter wereld voorkomen.
Veel Nieuw-Zeelandse planten zijn aangepast aan een vochtig, gematigd klimaat en onderscheiden zich door hun sierlijke varens, bijzondere struiken en wintergroene bomen. Enkele daarvan zijn ook in deze collectie te vinden.
Wist je dat….
Veel Australische planten pas ontkiemen nadat hun zaden zijn blootgesteld aan hitte of rook?
- Australië meer dan 700 soorten eucalyptussen en bijna 1.000 soorten acacia’s telt?
- De “acacia” die je vaak in Nederlandse straten ziet eigenlijk géén echte acacia is, maar een valse acacia (Robinia pseudoacacia)?
Let ook eens op…
Kun jij een acacia vinden waarop zowel de jonge, fijn verdeelde bladeren als de latere phyllodiën tegelijk aanwezig zijn? Dan kijk je letterlijk naar verschillende levensfasen van dezelfde plant.